Vondt med dårleg samvittigheit

Slagordet til den nye storsatsinga til "Tine" sitt produkt "Skyr" er "Godt med god samvttighet". Skal vere eit herleg lite måltid utan sukker og feitt. Knall, tenkte eg, og kjøpte ein haug som eg kunne ha på kontoret når eg blit sittande lenge på jobb, og blir svolten slik i fire-fem-tida. Fy F#¤%. Ikkje mykje godt! Mektig ja, og det er mogleg det er slankande - for fytti rakker'n så kvalm eg blir, men godt - nei!!

Ikkje får eg god samvittigheit heller. Eg sit på kontoret klokka fem, det er sommar, og eg burde vere ute for å flørte med gutar, drikke vin og skravle med veninner. Eller eg burde vore på sydentur. Men kva gjer eg? Jobbar på spreng for å bli ferdig med alt eg skal, og koplar av med å skrive blogg. Det er livet sitt det!!

I dag har eg hatt møte med Fjellstyret i Vågå. Det fine med jobben min er at eg lærer mykje om ting eg ikkje kan nokonting om frå før. Som at 70% av Vågå kommune er eigd av staten, og det området kallar vi statsallmenning (i Sør-Aurdal til dømes, har vi ikkje statsallmenning). Så når eg køyrer heim til Valdres, så er det slik at dei hyttene eg ser langs vegen ikkje held til på privat grunn, men på festa grunn. (No vart eg forreisten veldig usikker på om verbet "festa" er rett - det såg plutselig så rart ut). Og det er altså Fjellstyret i Vågå som har med fiske- og jaktrettigheiter, dei fører oppsyn og tilsyn og har eigentleg med alt å gjere.

Eg lærer også slike ting som at det blir fiska for lite i Vågå, og når ein fiskar lite, så blir fisken liten og pjuskete. Noko som er logisk når du får tenkt deg om eit par gonger.

i Vågå seier dei forresten ikkje "å renske fisken", men "å måggå fisken". Ustyrteleg morosamt spør du meg!

Og ja, eg hadde møte med fjellstyret for å høyre om samarbeid mellom dei og skule og barnehage. Det er jo sjølvsagt viktig vi bruker dei flotte areala våre til å lære opp ungane våre i natur, fjell, jakt, fangst og ikkje minst til å vere stolte av desse flotte områda. For dei er verkeleg flotte! Og maten ein finn i desse områda er mykje betre enn Skyr. Sikkert sunnare også...

Glad eg har gode vener!

Ei heil veke i Valdres betyr at ein må ta seg saman for å vitje vener, som det er så alt for lenge sidan eg har sett. Så det har eg gjort. Sjølv om det er både eit halv år og eit år sidan eg traff fleire av dei sist, så er det så å si som tida har stått stille sidan sist. Jada, det har kome fleire ungar, hus har blitt bygd og folk har flytta heim att, men praten og tonen mellom oss er som før. Vi er ein gjeng som har halde saman sidan barneskulen, og minst ein gong i året treff vi kvarandre for å skravle, drikke vin og ha det koseleg saman. Og det er alltid like triveleg, men det er jo nokon som må ta initiativ til slike ting..

Så; tysdag vart brukt til å besøke ei som har bygd seg nytt hus. Vel..huset vart bygd for omlag tre år sidan, men eg har ikkje fått surra meg opp dit enno. Og dotter hennar har eg ikkje sett sidan ho var nokre månader gamal, og no er ho snart to. Så betre seint enn aldri, men veldig på tide. Og veldig koseleg.

I går var eg på besøk hos ei som gifta seg for omlag eitt år sidan, og som no har ein son på snart tre månader (dei timer ting godt). Også der alt som før - bortsett frå at ho et blitt mor. Og så fekk vi besøk av ei tredje veninne, og sidan vi er barnlause begge to (så eg er ikkje den siste i gjengen!!), stakk vi til meg og bøtta i oss ein haug med vin, og skravla om gamledagar. Det vil seie mimring om ungdomstida, gamle flammer, knuste hjarter, utroskap, fylleskandaler og alt som berre er moro. Herregud så mykje galskap frå ungdommen som eg har gløymt. Men så moro å mimre! Og no har vi også invitert alle 10 jentene til hausttreff om ein månads tid, så då tenkjer eg det blir enno meir mimring og galskap. Og vi har allereie begynt å planlegge neste år - når det blir 30årslag omlag kvar månad. Då blir det hæla i taket, tenkjer eg!

I dag går turen til Fagernes for å møte vidaregåendeveninne frå anna del av Valdres (måldame og senterpartist, som kjem til å klage på nynorsken min tenkjer eg:)). Vi skreiv oppgåve om råning i samfunnskunnskapen på vidaregående, og har heilt sidan då hatt ein fascinasjon for både rånarar og rånebilar (og deltakande observasjon, som var metoda vi brukte). Melding om kor vi skal treffast var: "Eg vil på Kinarestauranten for å gumle sursøt saus og glane på rånarar". Så då blir det Kina'n. Så får eg heller klare meg gjennom redselsfull mat. :)

No sit eg ute i sola og blir brun og lekker. Les Inge Eidsvåg-bok og har drikki omlag ti liter vatn. Ein smule mykje vin i går ja..

Karakteren inni oss

For nokre månadar attende så tok eg valet med å finne meg jobb på bygda, og forlate jobb og vener i Oslo. Det var jobben som gjorde at valet vart Vågå, men det skal vel også seiast at stillinga aldri ville blitt oppretta viss ikkje Vågå hadde vore ei kommune som satsar offensivt i ei tid der mange kommunar i Distrikts-Noreg ikkje gjer anna enn å sutre. Ordføraren i Vågå har som motto at i Vågå skal sutring vere forbode, og vi har politikarar som meiner at det er opp til oss sjølve å skaffe nye innbyggjarar og nye arbeidsplassar. Ei slik haldning motiverer!

I Vågå sette dei seg som mål å lage Noregs beste skule, og slik hamna eg i kommunen. Etter fire månader i Vågå så seier eg ”Mø i Vågå”, eg har skifta frå bokmål til nynorsk, eg set pris på den fine naturen og eg elskar min nye kommune. Eg skal ikkje påstå eg føler meg meir som Vagvær enn som Valdris enno, men eg er nyforelska i Vågå og det er godt. Eg kan meir om Vågå si historie enn eg kan om Sør-Aurdal si historie, og eg les bygdebøker, er med på historiske vandringar, guida turar og spør alle eg møter om kva, kvifor og kor. Slikt er nemleg lov når ein er innflyttar. Hadde eg flytta attende til Valdres ville eg nok ikkje take sjansen på å oppføre meg slik – for når ein har budd ein plass i 25 år, så forventast det liksom at ein veit alt om plassen eg kjem frå.

Då eg kom til Vågå så gjekk det for alvor opp for meg kor lite eg kan om både historie og kultur i Sør-Aurdal og Valdres. I løpet av skuletida mi, kan eg så vidt hugse eitt gardsbesøk, at vi hadde litt om Mikkjel Fønhus og sjølvsagt besøkte vi Bangsbergat’n. Eg lærte litt, men ikkje på langt nær så mykje eg burde ha gjort for å utvikle stoltheit over bygda mi. Det er eit mål at ein skal knytte skule og lokalsamfunn tettare inn i kvarandre, men her er det lang veg å gå. I skuleverket blir ein ofte så opphengt i sentrale styringsdokument og lærebøker, at ein gløymer at ein kan finne lærdom rett utanfor skulebygningen, som vi fint kan klare å knytte opp mot kompetansemål i læreplanane og det andre vi skal lære elevane våre.

I Vågå er vi i gang med ein dugnad i heile lokalsamfunnet om kva innbyggjarane våre meiner skal vere innhaldet i skule og barnehage. Vi inviterer friviljuge lag og organisasjonar, næringsliv, kunstnarar og kulturutøvarar, og vi har hatt opne møter i sju grender der alle får moglegheit til å kome med sine synspunkt. I tillegg har vi møtt studentar frå Vågå og andre Vågåvener i Oslo og Trondheim for å få innspel til kva vi må gjere for at dei skal ønskje å flytte attende. Og dommen er klar: Vi må flette lokalsamfunnet tettare inn i skulen, og ha ei meir praktisk tilnærming til det elevane skal lære. Elevane må bli kjende med gardane, elevane må bli kjende med spel- og dansartradisjonen, elevane må bli kjende med historia, med naturen og med gamle segn og soger. Slik vil vi utvikle innbyggjarar som er stolte av heimplassen sin og som har ein identitet knytt til våre fortrinn. Slik trur vi at vi får meir stolte innbyggjarar, som pratar positivt om kommunen sin, og då vil også fleire flytte inn i kommunen vår.

Eg har eit vagt minne får barneskulen om at vi elevane vart sendt ut for å intervjue pensjonistar om livet deira før (det var nok Krigen som var temaet). Dette hugsar eg som ein fantastisk oppleving – for slik som dei eldre kunne fortelje historier! Historier eg aldri ville fått høyre heime eller på skulen. Dette betra kanskje ikkje lese- og skrivedugleikane mine, men det opna sinnet mitt, og eg trur eg vart eit litt betre menneske. Slike historier er med på å gjere oss til heilskapelege menneske, som bryr oss om andre. Gagns menneske, som det heiter. Eller for å seie som ein 10.klasseelev i Oslo, som uttala seg til Dagsavisen, og sa at det hjelper lite å ha gode karakterar på vitnemålet, om karakteren inni deg er dårleg. Eg meiner det viktigaste målet for opplæringa er å utvikle gode karakterar inni oss som menneske, og for å få til det så må heile lokalsamfunnet medverke.

Publisert i Avisa Valdres, 20.juli 2010.

Turistane kjem!

Det du forelskar deg i kvar sommar, ønskjer eg å dele reisten av livet mitt med.

Her oppe i nasjonalparkriket og ved porten til Jotunheimen kan vi høyre at ferien er i gang. Det høyrer vi på duren frå stadig fleire helikopter, som er på veg opp i fjella for å redde nok ein bortgått turist.

Det er på denne tida av året eg føler eg bur i eit museum. Alle turistar som kjem innom, pratar om kor vakkert vi har det, og sjølv om dei aldri kunne tenkje seg å bu her sjølv, så er dei veldig oppteken av å konservere Bygde-Noreg. Konservere, slik at det ser akkurat likt ut her når dei ønskjer å kome attende som turist om ein fire-fem år.

Dette er menneska som utan skam kjem innom turistinformasjonen og spør etter vegen til ”Påskefjellet”. Det er dei som helst skulle ønskje at bygda såg ut som det gjorde på 1800-talet. Det er desse menneska som ser på seg sjølv som sanne miljøvernarar, som nektar oss vasskraftutbygging, og som meiner det er vi som skal syte for at Noreg kan skryte av stort biologisk mangfald av planter og dyr. Dette skal vi helst gjere med eit smil, og utan å få kompensert for det økonomisk.

Eg er ganske sikker på at mange av dei meiner vi alle burde jobbe i landbruket, og helst bruke eldgamle arbeidsmetodar, slik at dei, ein gong i året, kan kome innom for å leve ut sin nasjonalromantiske draum. Overraska blir dei når dei forstår at husmannsvesenet ikkje eksisterer lengre.

Sentrale myndigheiter ønskjer vi skal bo her, men nektar oss å bygge bustader. Dei ønskjer vi skal skape verdiar her, men naturmangfald går alltid framfor verdiskaping. Dei ønskjer vi skal leve av jordbruk, men rovdyra vil alltid få prioritet framfor husdyra. Dei ønskjer vi skal ta vare på gamle verneverdige bygningar berre ved hjelp av eigen lommebok. Og dei har sørgja for at vi har nok bevarte kolgroper til kvar einaste av Dagsavisen sine lesarar.

I blant føler eg at vi lev og jobbar her berre for at turistane skal ha noko fint å sjå på. Vi likar turistane og set stor pris på at dei ønskjer å dele opplevinga av vårt fantastiske natur- og kulturlandskap her oppe. Men viss vi skal bu her i framtida og viss vi skal kunne klare å ta i mot alle som ønskjer å dele kjærleiken til landskapet vårt, då må vi få rammevilkår til å klare å leve her også reisten av året, og ikkje berre i turistsesongen.

Publisert i spalta "Blåmandag" i Dagsavisen, 19.juli 2010.

Valdres, Valdres

Så tok eg meg omsider ferie. Ei veke skal eg unne meg. Og veka skal brukast til å vere hundepassar i Valdres sidan familie + utvida familie skal sørover på ferie. Og då må nokon passe Bisken. Så eg ser for meg late dagar med måling og skriving på verandaen, samt lange turar i skog og mark. Her ser du forresten utsikta til østsida i Bagn frå verandaen kor eg bur. Det er vakkert i Bagn også. Det er det ingen tvil om.

Det er dette som er heimplassen min, og det er her eg føler meg heime. Då eg køyrte over fjellet frå Vågå til Valdres med Staut på full guffe i cd-spelaren så var eg stolt over plassen eg kjem frå, og er glad eg har vakse opp her i Valdres og ikkje i ein stor by. Er er enno av den overbevisning at folk som veks opp på bygda innehar ei rekkje kvalitetar som dei som berre har budd i byar ikkje har.

Dagen i dag har blitt brukt til å vere på åsen for å finne ei tomt som Mamma eig. Slik foregår det på bygda skjønner du: når du får nabovarsel om at ein eller annan skal bygge på hytta, så forstår du at du eig ei tomt. Så no skulle søskenflokken på leiting etter eigedommen sin, men det endte med at dei ikkje fann den. Men det var jo ei interessant oppleving. Flott område dette også, og her ser du utsikten derfrå.


Og så vaska eg elsklingen min. Min kjære elskede bil, som eg er så glad i. Eg er ikkje akkurat bilvaskekspert, men har lært mykje på kort tid. Frå å aldri ha vaska bil før, så veit eg i alle fall no kva eg skal gjere for å få bilen rein, og i dag klæsja eg til og med på lampeolje (som tydeligvis alle andre bortsett frå meg visste gjer underverker for bilen, og eg skjønner enno ikkje heilt kvifor dei ikkje kan kalle det noko anna når bruksområde tydeligvis er til bil, og ikkje til lamper). Her ser du unge frøken Blåfjelldal vaske bil. Litt av eit tempo!! Men gud så vakker han er..



No besøk av niese Adele, som er i "koffør det-alderen". Alt eg seier blir etterfulgt av spørsmålet "Koffør det?". Det er bra eg er så tålmodig....

Fyll og dårleg moral er det som er interessant, og ikkje gardsnamn!

Etter eg kom til Vågå har eg begynt å interessere meg for historie. Og historia til Vågå er spanande. Mellom anna var Vågå kjend for å ha eit blomstrande caféliv på fyrste halvdel i førre århundre. I tillegg har eg skjønt at det har vore eit anstrengt forhold mellom storbønder og vanlege folk her. Noko som eksploderte i den berømte "prestegardssaken" for omlag tjue år sidan. Og Eilert Sundt trekte fram Vågå som eit døme der det var mykje fyll og dårleg seksualmoral, noko som resulterte i fleire uekte born her enn andre plassar. ALTSÅ; er det rart eg har lyst til å vite meir om historia til denne plassen??

Så joda; eg begynte å lese bygdebok for Vågå og Sel. I fire bind. Eg fekk streng beskjed om at eg måtte begynne på bind 1 for å forstå alt. No er eg komen til Yngre Steinalder, og det har ikkje vore eit ord om korkje sex, fyll eller presteskandaler. Berre omlag tusen ulike gardsnamn har eg lese meg gjennom, kva og kor namnet stammar frå, og kor elva rann hen i forhold til garden. Og for ikkje å gløyme alle steinøkser og pilspissar som er funne både her og der. Svært lite moro; eg vil lese om folk og skandaler!! Om ikkje anna så har eg lært ein ting: Noregs fyrste mammutfunn var i Vågå. Det tykkjer eg var moro å lære. Også gler eg meg til eg endeleg kjem til 1800-talet, men eg frykter det blir lenge til!!

Lunsjpausene her i Oppvekst- og kulturavdelinga blir også brukt til opplæring i lokalsamfunn og historie, og eg er glad eg er omgjeve av kollegaer med så mykje kompetanse om Vågåsamfunnet. I går kom det omsider fram at eg var singel att (eg er ikkje den som pratar mest om privatlivet mitt, så difor tok det litt tid), og eg har aldri sett makan til glede. Då vart det feiring med is, og dei begynte å gå gjennom grend for grend for å finne ut kva eg hadde å velje mellom. Her på bygda så gjer nemlig dei kommunetilsette alt for at innbyggjarane skal bli, og helst også produsere nye innbyggjarar. Så når alt kjem til alt, så er det kanskje bra eg har lese meg gjennom alle moglege namn og standard på alle plassar i Vågå, så eg veit om det er verdt å satse på når eg får ei liste med namn og telefonnummer frå mine kollegaer. Eg føler jo liksom at eg tilhøyrer adelen...tross alt!

No må du snart ta ferie!

Kvar morgon når eg kjem på jobb, så har eg ein overordna som anten spør eller seier: "No må du snart ta ferie" eller "Når skal du ta den ferien din?" eller "Det er viktig at du får deg litt ferie". Det er hyggeleg at folk er bekymra for min mentale helse, og at eg jobber meg i hjel, men eg nyter dagane på kontoret om dagen, og akkurat no føler eg at eg ikkje treng ferie. Og her ser du meg sitje på kontoret med ein heilt mørk korridor i bakgrunnen, noko som betyr at eg er ganske aleine og ensom att på kommunehuset (og ingen merkar stort sett at eg er att her, så når eg kjem ut av kontoret mitt for å finne kaffe omlag klokka fire, er alle dører låst og lyset slått av).



For fyrste gong sidan eg begynte har eg normale åttetimarsdagar (eller er det sju?), og kan gå heim att seinast klokka 17. Eg har til og med nokre dagar eg kan sitje heile dagen på kontoret, og ikkje har møter, og kan lese meg opp på tematikken vi skal fokusere på i skuleprosjektet vårt, forsking, og ikkje minst lagar eg fine og fancy flotte utgreiingar (og no har eg laga både på skulemåltid, fysisk aktivitet og heildagsskule). Og eg får sortert all informasjon eg har notert meg i løpet av dei fyrste månadane her. Eg føler eg heilt fram til no ikkje har gjort noko anna enn å springe rundt frå møte til møte den fyrste tida her, så no får eg tid til å sortere all informasjon frå grendemøter, intervju med tilsette, foreldremøte, personalmøte, møter med friviljuge, næringsliv og privatpersonar. Og all denne informasjonen skal jo danne grunnlaget for dei tiltak vi skal iverksette i skulen her, og den rapporten som skal vere ferdig til 1.desember (og det er skrekkeleg kort tid til!!).

Eg får også tid til å møte institusjonar eg skulle prata med for lengst. Under ser du kaninar eg møtte på Vågåheimen, som er på utlån frå ein privat barnehage i kommunen. I morgon står skulehelseteneste og NAV for tur. Det er viktig at heile kommunen er med å medverke til utvikling i skulen - for det skal komme heile samfunnet til gode. Også kaninane på Vågåheimen!



Så nei - eg skal ikkje ha ferie enno. Og eg har ei kjensle av at om eg tek ferie, så blir eg jobbande med prosjektet uansett - for akkurat no føles det som om eg har jobben min til hobby. :)

Stormfullt hjarte

Eg er ingen kunstnar. Eg er ikkje veldig kreativ (sjølv om eg er ekspert på alt og ganske kreativ og fantastisk etter ei flaske med cava), og har aldri lært nokre grunnleggjande teknikker i forhold til korkje tegning eller måling.

Men eg har alltid lyst til å lære meg å måle, og har det siste året tenkt at det skal eg jammen gjere. Men det er jo ikkje mange kurs som arrangerast i Vågå, så då eg kom over lerret og akrylmåling på Søstrene Grene i Oslo, så fann eg ut at eg skulle jammen sette i gang. Så då eg var i Oslo sist, så sette eg og Cecilie i gang (ho er ekspert, og kunne lære meg litt om farger og gje meg nokre gode tips). I går fullførte eg arbeidet på verandaen min i Vågå. Bilete du ser er det fyrste eg måla, som eg har kalla "stormfullt hjarte". Det er jo ikkje kunst, men skal eg vere ærleg så er det jo like fint som noko av dei bileta ein får kjøpt på Ikea for ein hundrings. :)



Eg starta også på eit større arbeid i går, og satt i to timar og forsøkte å blande meg fram til rett grønnfarge i Vågå. Ikkje lett, og trudde ikkje det skulle vere så vanskeleg å finne rett farge. Men veldig moro, og får tankane bort frå alt anna: det einaste eg tenkte på, var korleis i alle dagar eg skulle få fram fargespennet i Vågå. Og eg gleder meg til å fortsette i kveld!! :)

Eg trur eg er litt forelska

Det var ikkje kjærleik ved fyrste blikk, sjølv om eg hugser eg vart betatt då eg kom hit fyrste gong. Eg hugser eg tenkte: Så vakkert! Men tida gjekk, og eg fekk ikkje opp forelska-kjensla. Eg var nok mest oppteken av jobben min, og tenkte at eg var her på grunn av jobben min, og ikkje for å bli forelska. Eg skullle gje alt i eitt år, og så skulle eg vende attende til noko anna. Då kan ein ikkje bli forelska. Eg skulle vere som omstreifaren; ikkje høyre heime nokon plassar, men reise frå plass til plass. Og drøyme om andre stader, andre tider og andre menneske.

Men så begynte eg å bruke sansane mine. Eg begynte å sjå etter det vakre. Eg lytta, eg såg, eg lukta og eg smakte. Og eg følte. Gud, som eg følte. Eg har dei siste vekene brukt sansar eg ikkje ante eg hadde.



Når eg på mine daglege gåturar stoppar på utsiktspunkt, og ser nedover i Vågåmo. Når eg ser innover i fjellheimen. Når eg ser fargane. Høyrer lydane. Ser på lyset. Kjenner vinden som omfavnar kroppen min. Eg tvingar meg til å stå der i minst ti minutt berre for å bruke alle sansane mine, som tru meg, har vore understimulert tidlegare i livet. Då kjenner eg det. Eg er litt forelska. Enno berre overfladisk. Det er det vakre eg har falt for.

Høyrer eg heime her? Det veit eg ikkje, men eg trur forelskelsen i denne vakre plassen, kan gå over til noko djupare etter kvart.