Gå til hovedinnhold

Innlegg

Viser innlegg fra 2014

Verdas vakraste juletre

For 3 1/2 år sidan lagde eg ei liste over 50 ting eg skulle gjere før eg døyr. Nummer 40 på denne lista er: "Gå ut i skogen og hogge mitt eige juletre". Dette hadde eg altså ikkje klart å oppnå endå - før i førre veke.

Midt i pelsdyrdokumentardebatt, budsjettdebattførebuingar og anna vi driv med her i Landbruks- og matdepartementet før jul, vart eg invitert med ut for å hogge juletre. I Vestfold. Og dette var ikkje berre nokre vanlege tre; nei dette er tre som skal eksporterast til Tyskland.

Eg skal prøve å ikkje skrive altfor mykje tekst - difor bileteserie. Så kan du lese meir om eksportsatsinga til Fjordtree her. 
Her ser du altså trea. Fjelledelgran planta i Lardal i Vestfold. Bonden som eig desse trea er ein del av firmaet "Vestfoldtre" som no altså sender mange av trea sine til den tyske marknaden. Dei trea med synleg merkelapp med "Fjordtree" er dei som skal til Tyskland. Det er altså dei mest eksklusive. 

Meg og fleire av representantane eg møtte.…

Glade kyr og glade forbrukarar

Grøndalen gard og "Nýr" Eg møtte nok ein dyktig bonde fredag denne veka. Ikkje berre har han ei solid bedrift, men han driv også ut i frå ein filosofi som handlar om at dyra skal ha det bra og at kua skal få lov til å vere mor. 
Hans Arild Grøndahl driv eit mjølkebruk i Akershus med 19 mjølkekyr. Bruket er drive økologisk, kyrne ligg på halm inne i eit lausdriftsfjøs og har tilgang til store beiteareal ute. Kyrne får lov til å ta vare på kalven sin i to månader (minimumskravet i økologisk landbruk er at kalv skal gå med mor i tre dagar). Du kan lese meir om filosofien og gardsbruket her. 

På Grøndalen gard marknadsfører dei produkta sine med at dei kjem frå lykkelege kyr. Det produktet dei er mest kjend for er Nýr, som er ein ferskost som kan brukast både som tilbehør, i dessertar, i matlaging og elles til alt anna du måtte ønskje. Nýr blir brukt av mange kjende kokkar og restaurantar i Oslo, og du får også kjøpt produktet i Meny- og Ultrabutikkar i Osloområdet.

Eg og Ingunn…

Dei 333 Bukkene Bruse som ikkje lenger kom seg til seters for å gjere seg feite

Det var ein gong tre hundre og trettitre Bukkene Bruse som ikkje lenger kom seg til seters for å gjere seg feite. Dei heitte forresten ikkje lenger Bukkene Bruse. Du skjønner no hadde ikkje bøndene omsorg for dyra sine lenger, og dei fekk ikkje lenger namn. Det var mange små og store geiter, men dei vart ikkje lenger sett. Dei var nemlig alle ein del av store besetningar i dette vesle landet som ein gong hadde vore så idyllisk.
Og det var ikkje berre Bukkene Bruse som ikkje lenger kom seg til seters. Kyrne og sauene kom seg heller ikkje til seters lenger. Dei var berre inne og åt kraftfôr. Dei tygde kraftfôr dagen lang, og fôret var fullt av antibiotika.
Dagros, ho vart ikkje lenger kalla Dagros. Ho hadde no berre eit nummer. Og ho fekk ikkje lenger omsorg frå eigaren sin. Ho var kanskje snill ho bonden, men ho var jo aldri her. Alt ho gjorde var å køyre rundt frå jordlapp til jordlapp og spreie møkk. Og eksos, sjølvsagt. Det var ikkje lenger mogleg å lage anna enn eksosmat.
Og det kom b…

Høner i det fri

I går vart eg endå betre kjend med fjørfenæringa. Det blir mykje mjølk og sau når eg er ute på besøk i landet, mens fjørfenæringa er ei næring eg er blitt mindre kjend med. I går var eg med Mattilsynet på besøk for å bli kjend med både fjørfenæringa og slakteriverksemd. Slik kunne eg få meir kunnskap om næringa, regelverk og kva Mattilsynet ser etter spesielt på områda dyrevelferd og dyrehelse. 
Eg har aldri vore på eit slakteri for kylling og kalkun tidlegare. Det er mektige greier. Vi fekk vere med då trailerlast på omlag seks tusen kyllingar kom inn. Det som skjer då er at lasten med kylling blir kontrollert - blant anna for å sjå etter fukt i bilen og andre teikn på korleis dyra har hatt det under transport. Her kan ein då sjå etter avvik og då rapportere og eventuelt sørgje for forbetringar. 
Kyllingane blir så bedøvd med gass før dei blir avliva. Avliving skjer ved at kyllingen blir skjært strupen av. Etterpå blir dei skålda og seinare då gjort om til dei produkta dei skal bli. De…

Alderen har tatt meg att!

To ting har skjedd etter at eg vart statssekretær i Landbruks- og matdepartementet. For det fyrste; eg har begynt å få gråe hår. For det andre; eg har fått ryggproblem. Det er det siste eg ønskjer å skrive om i dag.

Det skjedde ein dag i starten av juli. Eg var på jobb i Landbruks- og matdepartementet. Det er sommar og forholdsvis rolige dagar. Eg bruker difor noko av tida mi i Oslo på å trene. På treningsrommet i departementet. Så skjer det. Noko som aldri har skjedd før. Midt i det eg meiner er en rett utført knebøy, skjer det. Eg kjenner det riv i venstre skinke. Klarar på eit eller anna vis å løfte vekta opp frå golvet. Har det kjempevondt. Må avslutte treningsøkta. Klarar knapt nok dusje etterpå, men tenkjer at det sikkert går over.

Dagen etterpå. Endå verre. Eg klarar ikkje sitte. Det gjør søren med vondt å sitte! Eg har alltid meint det ser litt dumt ut å ha slik arbeidsbord du står ved. For fyrste gong  i mitt liv får eg bruk for den knappen der du kan justere pulten på jobb. …

Eitt år!

I dag har altså Høgre-FrP-regjeringa vore i sving i eitt år. Jøss. Tenk det. Eitt år i regjering. Det hadde eg i alle fall ikkje trudd kom til å skje då eg meldte meg inn i partiet for 15 år sidan (huff,  eg er verkeleg vaksen).

Eg kunne skrive mykje om politikken vi har fått gjennomført. Det burde eg sikkert gjort. Vi har gjort mykje. I departementet eg jobbar i har det skjedd veldig mykje. I blant kunne ein faktisk tru det har skjedd meir enn det faktisk har gjort også, om ein skulle tru retorikken på enkelte av motstandarane våre.

Eg kjem likevel, som vanleg, til å ha ha ein meir personleg sving over det heile. Eg tenkjer tilbake eitt år. 16.oktober i fjor. Det var ein onsdag. Tysdagsettermiddag etter å ha undervist min siste time som lærar (i alle fall i denne omgang - eg skal sjølvsagt attende til læraryrket når eg er ferdig her) sette eg meg i bilen på veg frå Høyanger til Beitostølen.

På Beitostølen traff eg kjærasten min. Skjelvande. Visste ikkje kva eg gjekk til. Pakka ein li…

I dag kastar vi 190 000 brød i søpla

I Noreg kastar vi over ein fjerdedel av all mat som blir produsert. I Valdres blir det kasta omlag 167 000 kilo brød og over åtte hundre tusen kilo mat kvart einaste år.
Dagen i dag, 16.oktober,  er verdas matvaredag. Det er då på sin plass å tenkje over alle matvarene som blir produsert i verda, men som av ulike grunnar ikkje kjem til nytte. Dette er eit av dei store paradoksa vi jobbar med innanfor landbruks- og matpolitikken. Vi har som målsetting å produsere meir mat for at vi skal klare å brødfø stadig fleire folk. Samtidig har vi som målsetting å redusere eit altfor stort matsvinn.  
Vi er einige om at matsvinn er eit problem i alle ledd av verdikjeda. Det går mat til spille i primærproduksjonen (utrangerte verpehøns og poteter som ikkje er pene nok). Det går mat til spille i næringsmiddelindustrien og daglegvarekjedene kastar også mat som er gått ut på dato. Og så er det vi som forbrukarar, som kastar 46,3 kilo mat kvar kvart einaste år. 
Som politikar har eg sjølvsagt ei målset…

Fantastiske Indre Namdal

Eg innrømmer det. Eg er ikkje heilt objektiv. Eg er veldig subjektiv. Men eg elskar regionen Indre Namdal i Nord-Trøndelag.

I fyrste halvdel av september reiste eg på mitt fyrste besøk til Indre Namdal i den jobben eg har no. Eg hadde gleda meg til det. Eg hadde høge forventingar. Og dei vart innfridd alle saman.

Eg innrømmer det. Eg har fått høyre mykje om utfordringar i landet vårt. "No skal du få høyre om utfordringar og moglegheitar på staden vår" seier ordførarar, bondelagsleiarar og kommunetilsette. Ofte får eg berre høyre om utfordringar.

Eg fekk høyre om utfordringar i Indre Namdal også, men eg fekk høyre mest om moglegheiter. No hugsar eg berre alt det positive dei la vekt på i Indre Namdalen. Eg hugsar smila. Eg hugsar gleden. Eg hugsar optimismen.

Unge bønder. Unge bønder som satsar stort. Dei investerer. Utvidar. Har tru på framtida. Og det i ein region som ligg langt frå sentrale strøk.

Fire timar brukar du på å køyre opp til Røyrvik frå Værnes. Det bur få folk …

Eit økologisk romantisk måltid på Beitostølen - er det mogleg?

Vi i Landbruks- og matdepartementet har jo fått ord for oss å sjekke ut både priser og utval på eigenhand i butikkane. Dette fann eg ut at eg skulle gjere då eg begynte å førebu meg til eit innlegg eg skulle halde på Økologifagdagen førre veke. 
Spørsmålet eg stilte meg var; "Er det mogleg å lage eit heiløkologisk romantisk måltid basert på utvalet eg finn i butikkane på Beitostølen?" 
Eg starta på vinmonopolet. Lett. Rauvdin, kvitvin og musserande. Alt i økologisk. Og nei; sjølvsagt drakk eg ikkje alt eg fann! 
Det er tre matbutikker på Beitostølen. I to av dei klarte eg ikkje finne eit einaste økologisk grønsaksprodukt. I den tredje hadde dei ei overraskande bra avdeling. Då fann eg alt eg trengte til salat. Som eg forstod måtte bli den romantiske middagen. Eg fann også pasta!
Økologisk basilikum. Jippi!!

Eg ville ha ost i salaten. Fann ingenting. Økologisk mjølk fann eg heller ikkje (men seinare såg eg ei flaske økologisk mjølk i den eine butikken).
Eg et ikkje kjøt, men sjekk…

Dette kasta eg av mat i løpet av ei veke

Eg lovde på førre bloggpost at eg skulle dokumentere all mat eg kasta i løpet av ei veke. Det har eg gjort. Dessverre vart det ei dårleg veke for den grøne posen i skåpet mitt. På grunn av svært få matinnkjøp, mykje reiseverksemd og elles grunnar eg ikkje forstår, vart det ikkje mykje matkasting. Faktisk trur eg det vart mindre enn ei gjennomsnittsveke. Eg trur difor eg berre må fortsette å dokumentere matkastinga.

Det største problemet for meg kjem sundagar når eg kjem attende frå Valdres og til kjøleskåpet her i Oslo. Då har alt eg kjøpte og ikkje rakk å ete førre veke godgjort seg i kjøleskapet ei helg.

Det fyrste eg kasta etter eg kom til Oslo førre sundag var denne, som eg ikkje hadde orka å ete om eg fekk betalt ein gong:

Agurk som har sett betre dagar. 

 Det neste eg kasta var då eg lagde meg blomkålmos. Eg kunne sikkert brukt det grøne til noko, men det vart no ikkje slik då. 

Fløytepakke som ikkje er opna. Som kjærasten og eg kjøpte for å ete jordbær med fløyte. Det fekk vi a…

Prosjekt: "All mat Hanne kastar i løpet av ei veke"

I førre veke hadde vi møte med heile verdikjeda innanfor mat med innleiande diskusjonar for å kome fram til semje om ei samarbeidsavtale for å redusere matsvinn. 

Eg har skrive om matsvinn på bloggen min tidligare, og då framstilte eg meg sjølv som eigentleg ganske god på feltet sidan eg har teke med meg god lærdom heime frå.

Eg kastar mat. Eg innrømmer det glatt. Eg har dårleg samvit kvar gong eg kastar mat, men eg gjer det. Litt mindre dårlig samvit når eg kastar det stygge på agurken og tomaten. Veldig dårleg samvit når eg kastar middagsrester som eg ikkje har fått ete opp. Men eg kastar aldri noko som har gått forbi "best før-datoen" utan å teste det anten ved hjelp av smakssans, syn eller luktesans

For å gjere meg sjølv meir medviten på alt eg kastar av mat, skal eg no bruke bloggen min. Slik kan eg kombinere min interesse for å ta bilete, skrive og prøve å skape oppmerksemd rundt eit stort samfunnsproblem. For det er eit av dei store globale paradoksa; vi pratar om å au…

Kyr i kystlandskap

For litt over ei veke sidan fekk eg gleda av å reise på mitt fyrste besøk til Lista i Vest-Agder på samling for "Utvalde kulturlandskap i jordbruket". Dette er ei ordning vi gjev støtte til over jordbruksavtalen, og der 22 unike kulturlandskap i Noreg er vald ut; minst eitt landskap i kvart fylke (enkelte fylke har to). Grunneigarane som er med i satsinga er med friviljug, og frivilligheit er eit viktig prinsipp. Elles har dei utvalde kulturlandskapa gjennomført ulike tiltak basert på utfordringane og moglegheitane i sine landskap, og eit viktig prinsipp her er å ta vare på verdiane gjennom bruk. Les meir her. 

For meg som kjem frå eit område utan kysts, er det veldig eksotisk å vere på ein plass som Lista. Det er så mykje der som er ulikt det eg er vant til. Å sjå kyr som beiter langs strandlina er jo ikkje vanleg for meg, og Lista og kyrne synte seg frå si beste side då vi var der. Det er visst ikkje vanleg med solskin og heilt vindstille i eit vêrhardt kystlandskap.

Kyr i …

Aldri heilt ferie i Landbruks- og matdepartementet

Politikarar tek også ferie. Til og med Landbruks- og matminister Sylvi Listhaug. Ho kunne ta sommarferie som den tredje mest omtalte statsråden i Høgre-FrP-regjeringa. Det er ikkje vanleg kost for ein statsråd i Landbruks- og matdepartementet, men det seier litt om kor populært temaet landbrukspolitikk har vore i media sidan 16.oktober i fjor.

Sjølv om det er sommarferie og dei fleste politikarane brukar tid på å lade batteria til det som heilt sikkert blir eit krevjande nytt år, tek ikkje media fullstendig ferie (sjølv om avisene er tynnare). Det er alltid sakar som dukkar opp, og då må vi vere klare til å svare for oss også i Landbruks- og matdepartementet. I førre veke og denne veka har difor eg vore på jobb i Oslo. Eg trudde eg skulle få god tid til å gå gjennom e-post, sjekke ut gamle sakar og også lese ein del rapportar, NOUar og utgreiingar som har blitt liggande på vent til eg skulle få "god tid".

E-post har eg fått gått gjennom, men det har blitt mindre tid til grun…

Nei, nei, NEI!

Før 16.oktober i fjor jobba eg som lærar. Som lærar gjekk eg på fleire kurs som lærte meg at det fungerer eigentleg skikkeleg dårleg med negative attendemeldingar til elevane. I staden for å seie til eleven: ”Ikkje vipp på stolen”, bør du seie: ”Vær snill og sett ned den stolen”. Fortel elevane kva dei skal gjere, og ikkje kva dei ikkje skal gjere!
Eg har no vore i Landbruks- og matdepartementet i seks månader. Mykje av den tida har eg brukt på å reise rundt i landet for å få innspel til landbrukspolitikken framover. På desse reisene har eg fått høyre veldig mykje av kva eg ikkje skal gjere. Lite har eg fått høyre om kva eg bør gjere. Dessverre har eg fått høyre meir om problem enn om problemløysing.
Eg har vore i gartneri, eg har vore hjå grønsaksprodusentar, eg har vore hjå kalkunprodusentar og eggprodusentar. Eg har besøkt sauebønder og eg har besøkt mjølkebønder. Både i Valdres og andre plassar.
Mitt inntrykk etter å ha reist frå Alta i Nord til Råde i sør, er at landet er overras…

Eg elskar lauk!

Tidlegare denne veka var eg på besøk på Toten. Der fekk eg endeleg besøkt ei bedrift eg har gleda meg til å besøkje lenge, nemleg Toten laukpakkeri. 
Eg har besøkt mange fjøs med mjølkekyr sidan 16.oktober. Eg har endå ikkje fått besøkt nokon som produserer grønsaker, og det er jo eigentleg ein skam for ein grønsaksetar som meg. Og lauk har eg jo i stort sett alt eg et - både kvit, gul og raud. 
Balke gård var ein av tre nominerte til årets bygdeutviklingspris. Eg var heldig og fekk møte dei då eg var i Berlin under Grüne woche i januar i år. Der var også ordførar i Østre-Toten Hans Seierstad, og vi vart fort einige om at eg måtte ta meg ein tur til Toten på besøk. Og Toten er fantastisk. Store eigedommar og paddeflatt, samanlikna med Valdres. Og fantastiske gründarar som ser moglegheitane dei har og gjer noko med dei. 
Toten løkpakkeri er ei stor bedrift. Lokalisert på Balke gård har dei fleire titals tilsette og omsett for over 50 millionar i året. Fleire laukprodusenter på Toten leve…

Rasing og bløffing i Sogn og Fjordane

Har denne veka vore på besøk i Sogn og Fjordane. To stappfulle dagar med mange inntrykk der eg både fekk bløffa, diskutert og lært veldig mykje!

Besøkte Nordfjord kjøtt i Loen fyrst. Den største private kjøttbedrifta i Noreg, som for å klare seg i konkurransesituasjonen betaler bøndene meir for produkta (29 000 kroner meir for 23 storfe). Bedrifta er i vekst og vi kjem nok til å høyre meir frå dei. "Det er vel ikkje vits i å by deg på smaksprøver" sa administrerande direktør Geir Egil Roksvåg under synfaringa på fabrikken, og viste slik at han har gjort heimeleksa si!

Når eg blir stor skal eg jobbe på fabrikk. Det er så kult med ulike produksjonsliner og ting som skjer heile tida. Hugsar at  favoritt barne-tven min då eg var liten, var reportasjar frå fabrikkar. Framleis har eg ein stor glede over å sjå slike ting.

Turen gjekk så vidare til Norsk fjordhestsenter i Eid. Dei jobbar med bevaring av den norske fjordhesten og for å auke kunnskap og interesse for den norske fjordhe…

Heim til Sogn og Fjordane

I morgon går turen til Sogn og Fjordane. Fylket eg har budd i over fem år av livet mitt. Der skal eg vere i to heile dagar, og eg gler meg. No sit eg på kontoret og førebur presentasjonen eg skal halde på Bulyst-konferansen i Jølster 1.april. 

Morgondagen går med til besøk på Nordfjord kjøt, Norsk fjordhestsenter i Eid og eit gardsbesøk ved Vassenden. I tillegg skal eg ha møte med bondeorganisasjonane og Høgre og Frp i fylket. Eg må reise i seks-tida om morgonen og programmet sluttar klokka 21 på kvelden. Dei (les: Frank Willy Djuvik) som har laga programmet meiner tydeligvis eg er eit supermenneske! :)

Eg har brukt veldig mykje av dei fyrste månadene i jobben som statssekretær på å reise rundt. Det har vore viktig både fordi vi skal kome ut for å lytte til næringa og for å ufarleggjere politikken vår. Vi må ut for å byggje ned mytane og fortelje om kva vi står for. Berre det at vi kjem ut for å seie at vi faktisk jobbar for ei føreseieleg utvikling og auka lønnsemd i norsk landbruk, …

Kvotekamp

I går gjekk Landbruks- og matminister Sylvi Listhaug ut med beskjed om at ho ønskja å heve taket for kor mykje mjølk eit bruk kan produsere.  Det har skapt skikkeleg baluba, og dei som kjempar hardt for å behalde alt akkurat slik som det har vore i åtte år veit ikkje korleis dei skal få protestert nok ("Vi er ikkje nøgd, men vi vil ikkje ha endring heller").

Staten bestemmer i dag kor mykje ein bonde maks kan produsere av mjølk. For enkeltbruk er dette 412 000 liter mjølk og for ei samdrift er det 773 000 liter mjølk. Produserer eit bruk meir enn dette, er det nok av bønder som vel å helle ut mjølka. Du kan sjølvsagt levere det til industrileddet, men då må du betale overproduksjonsavgift. Kjempesystem, ikkje sant?

Det mest håplause med dette systemet er at det ikkje samsvarar med teknologien. I dag har mange mjølkeprodusentar gått over til mjølkerobot og lausdrift. Tida er forbi då folk flest gjekk rundt frå kyr til kyr med ei mjølkemaskin. Mjølkeproduksjon i dag er høgtekn…

Et maten din!

Eg innrømmer det glatt. Eg er ein av desse menneska som stort sett alltid et opp maten min. Nokon vil kanskje påstå at det er grunnen til at eg til tider har vore overvektig, men eg vel å sjå på det som ganske fornuftig (sjølv om eg enkelte gonger har tenkt at det er betre det havnar i søpla enn at det havnar på hoftene mine). 
Pappa er ein gjerrigknark. Det var eg ikkje så glad for då eg var liten, men eg er veldig glad for det no. Pappa kasta ALDRI mat. Han var kjent som restekongen i heimen vår. Mens vi satt og gafla i oss pizza på laurdag, sat han og åt restefiskegratengen frå onsdag. Vi trudde han åt det fordi han meinte restemat var best i heile verden - eg mistenkjer no at det låg andre motiv bak. 
Eg kan ikkje hugse at vi kasta mat i barndomen. Åt eg ikkje opp maten min, åt Pappa han. Unntaket kan kanskje ha vore når Pappa var borte. Då kan det hende at vi skuldtunge kasta restane av lungemos (eller det andre rare vi åt då eg var liten) i søpla. Eller i komposten, som vi sjølvsa…